Sorun gerçek: var olmayan kararlar, kusursuz künyelerle
Yapay zekâ modellerinin en tehlikeli hatası yanlış bilgi vermek değil, yokken varmış gibi görünen bilgi üretmektir. Hukukta bu, gerçekçi formatta yazılmış ama hiç var olmayan karar künyesi demektir: dairesi makul, esas ve karar numarası formata uygun, tarihi tutarlı — ama Yargıtay arşivinde böyle bir karar yok. Buna "halüsinasyon" deniyor ve dünyada avukatların disiplin soruşturmasıyla karşılaştığı vakalar yaşandı. ABD'de hâkim karşısında uydurma içtihat sunan avukatların haberlerini muhtemelen siz de okudunuz.
Akademik veriler de sorunun pazarlama iddialarından büyük olduğunu gösteriyor: Stanford Üniversitesi'nin hukuk yapay zekâsı araçları üzerine 2024 araştırması, halüsinasyonun "çözüldü" denilen ticari araçlarda bile ölçülebilir oranda sürdüğünü ortaya koydu.
Uydurma atıfı ele veren 5 işaret
- Künye formatı kusursuz ama erişim yok. Karar numarası verilmiş fakat kaynak bağlantısı yok ya da bağlantı çalışmıyor. Gerçek karara her zaman resmî arşivden ulaşılabilir.
- Esas veya karar numarasının yarısı eksik. "K. 2013/37555" gibi esası olmayan, ya da daire bilgisi belirsiz künyeler ("Yargıtay kararına göre...") şüphe sinyalidir.
- Alıntı, iddiaya fazla iyi oturuyor. Karardan yapılan alıntı sizin cümlenizi kelimesi kelimesine destekliyorsa dikkat: modeller alıntıyı sizin argümanınızdan "türetebilir". Gerçek karar metinleri böyle terzi işi konuşmaz.
- Mülga mevzuata güncel atıf. 6502 yerine 4077'ye, yeni TBK yerine eski Borçlar Kanunu'na dayanan "yeni tarihli" karar anlatısı tutarsızlık işaretidir.
- Aynı karar, farklı sorularda joker gibi dönüyor. Model bir künyeyi ezber kalıp olarak farklı bağlamlarda tekrarlıyorsa, künye büyük ihtimalle kalıptır, karar değil.
Nasıl doğrulanır?
Her atıf, dilekçeye girmeden önce resmî kaynaktan teyit edilmelidir:
- Yargıtay: karararama.yargitay.gov.tr
- Danıştay: karararama.danistay.gov.tr
- Anayasa Mahkemesi: kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr
- UYAP Emsal: emsal.uyap.gov.tr
Teyit iki aşamalıdır: önce karar var mı (künye arşivde bulunuyor mu), sonra kararın içeriği sizin önermenizi gerçekten destekliyor mu. İkincisi daha sinsidir: karar gerçek olabilir ama bambaşka bir konuyu anlatıyor olabilir. Buna literatürde "yanlış zemine oturtulmuş atıf" (misgrounded citation) deniyor.
Bir araç bu riski nasıl yönetmeli?
Yapay zekâ aracı seçerken "halüsinasyon yapmıyoruz" cümlesine değil, mekanizmaya bakın. Sorulacak sorular:
- Üretilen her atıfın kaynağı gösteriliyor mu (hangi veritabanı, hangi arşiv)?
- Atıfın karar metnindeki eşleşen pasajı görülebiliyor mu?
- Doğrulanamayan atıf gizleniyor mu, yoksa açıkça "doğrulanamadı — kontrol edin" diye işaretleniyor mu?
İyi tasarlanmış bir sistem belirsizliği saklamaz; işaretler. Çünkü avukat için en tehlikeli şey yanlış bilgi değil, yanlış olduğu belli olmayan bilgidir. Bu yaklaşımın "halüsinasyon yok" sözünden farkını araç seçim rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Özet
Halüsinasyon, hukuk yapay zekâsının en ciddi riskidir ama yönetilebilir: künyeyi resmî arşivden teyit edin, alıntı-içerik eşleşmesini kontrol edin ve kanıt göstermeyen araca atıf işi emanet etmeyin. Dilekçem AI'da her atıf kaynağı, eşleşen pasajı ve güven düzeyiyle birlikte sunulur; doğrulanamayan atıf açıkça işaretlenir. 3 günlük ücretsiz denemede doğrulama panelini kendi dosyanızla görebilirsiniz.