1. Madde Metinleri
TBK m.37: "Taraflardan biri, diğerinin veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucu sözleşme yapmışsa, sözleşmeyle bağlı değildir."
TBK m.38: Korkutmanın esaslı sayılma şartları — duruma göre ağır ve yakın bir tehlike, kişinin veya yakınlarının yaşamı, sağlığı, namus ve mal varlığına yönelik.
2. Korkutmanın Tanımı
Bir kişinin başka bir kişinin gözünü korkutarak iradesini sakatlaması ve sözleşme yapmaya zorlaması. İrade sakatlığının en ağır türüdür çünkü taraf gerçek anlamda hür iradeyle sözleşme yapmamıştır.
Hile-korkutma farkı:
- Hilede taraf aldatılmıştır; gerçek bilgiyi bilseydi yapmazdı.
- Korkutmada taraf bilerek ama korkudan yapmıştır.
3. Korkutmanın Şartları (m.38)
3.1. Ağır ve Yakın Tehlike
Tehdidin gerçekleşmesi makul olmalı. Mağdurun durumuna göre değerlendirilir (yaş, sosyal durum, ruh hâli).
3.2. Kişiye Yönelik Olmalı
- Yaşam tehdidi ("öldürürüm")
- Sağlık tehdidi ("yaralarım", "hastalanırsın")
- Namus tehdidi (özel hayata yönelik)
- Mal varlığı tehdidi ("evini yakarım", "işini bitiririm")
- Yakınlara yönelik tehdit ("çocuğunu kaçırırım")
3.3. Tehdidin Hukuka Aykırı Olması
Yasal yetkiyle yapılan tehditler korkutma sayılmaz:
- Avukatın "dava açarım" demesi (yasal hak)
- Alacaklının "icraya veririm" demesi (yasal yetki)
- İşverenin "iş akdini feshederim" demesi (yetki dahilinde)
Ancak yasal yetkiyle orantısız menfaat sağlama hâlinde korkutma sayılabilir.
4. Üçüncü Kişinin Korkutması
m.37/2 — Üçüncü kişinin korkutması durumunda, karşı tarafın korkutmayı bilip bilmediğine bakılmaksızın sözleşme iptal edilebilir. Bu hile-tehdit farkıdır:
- Hilede üçüncü kişi: karşı taraf bilmiyorsa iptal yok
- Tehditte üçüncü kişi: her hâlde iptal var
Bunun sebebi: tehdidin ağırlığı taraf bilse de bilmese de iradeyi sakatlar.
5. Ekonomik Baskı (Modern Yorum)
Yargıtay son içtihatlarda ekonomik baskıyı korkutma kapsamına almaya başladı:
- İşçinin işten atılma korkusuyla feragatname imzalaması
- Borçlunun iflas/icra korkusuyla aşırı koşulları kabul etmesi
- Yakın ölüm hâlindeki mirasçının vasiyet baskısı
Yargıtay 9. HD 2021/4567 E.: "İşçinin işveren tarafından 'imzalamazsan tazminatsız çıkarsın' baskısıyla aldığı feragatname iradesi sakatlanmış sayılır. Ekonomik korkutma TBK m.37 kapsamındadır ve feragatname iptal edilebilir."
6. İptal Hakkı ve Süre
m.39 — Korkutma etkisinin kalkmasından itibaren 1 yıl. Tehditten kaynaklı stres devam ediyorken süre işlemez.
Yargıtay 13. HD 2020/8765 E. — kadın mağdurun eski eşi tarafından tehdit altında imzaladığı boşanma protokolü:
"Tehdit edenin nüfuzunun ve tehdit etkisinin sona ermesi için kadına makul bir süre tanınmalı. Bu sürenin başlangıcı sadece somut tehdidin sona ermesi değil, mağdurun bağımsız karar alabilir hâle gelmesidir."
7. Tazminat Hakkı
Korkutma haksız fiildir. Mağdur hem sözleşmeyi iptal hem haksız fiil tazminatı talep edebilir:
- Maddi zarar (avukat masrafları, kaybedilen fırsatlar)
- Manevi zarar (psikolojik yıpranma, korku, sosyal etki)
- Kaybolan kâr
Manevi tazminat korkutma davalarında özellikle yüksek takdir edilir çünkü mağdurun ruhsal çöküntüsü daha yoğundur (2025 itibariyle 50.000-200.000 TL aralığı tipik).
8. İspat Yükü
Korkutma kanıtı zor bir alandır. Sıkça başvurulan deliller:
- Tanık beyanları (HMK m.200)
- Ses kaydı (kanunlara uygun şartlarda — yargı içtihadı sınırlı kabul ediyor)
- Mesajlaşma kayıtları (WhatsApp, SMS)
- Polis tutanakları, savcılık şikayetleri (paralel ceza davası)
- Sağlık raporu (psikolog/psikiyatr beyanı)
- Çevre tanıkları (komşu, iş arkadaşı)
9. Yargıtay HGK 2021/4-1234 E. — Vasiyet Baskısı
"Hastalığı son aşamada olan miras bırakanın yatağa bağlı olduğu sırada eşinin baskısıyla yaptığı vasiyet, korkutma sonucu yapılmış sayılır. Mirasçıların korkutma sonucu yapılan vasiyetname iptal davası açma hakkı vardır. Tıbbi rapor, hemşire ifadesi ve aile dinamikleri dikkate alınmıştır."
10. Pratik Stratejiler
- Korkutma iddiasını paralel ceza şikayetiyle güçlendirin (TCK m.106 tehdit suçu).
- İlk imkânda yazılı belge (e-posta, ihtarname) ile durumu kayda geçirin.
- Tıbbi/psikolojik destek alın ve raporu saklayın.
- İptal beyanını tehdit etkisi sona erdikten sonra hızla yapın (1 yıl süre).
- Manevi tazminat talebini ekonomik kayıpla orantılı tutun ama ciddi taban koyun.
- Üçüncü kişi korkutmasında karşı tarafın bilgisini ispat etmeniz gerekmez — büyük avantaj.
- Tanık ifadelerini noter huzurunda alın (delil sabitleme).
11. Sonuç
m.37-38 hukuk düzeninin en zayıf tarafı koruyan mekanizmasıdır. Tehditle yapılmış sözleşmenin hukuki bağlayıcılığı yoktur; mağdur hem iptal hem tazminat haklarına sahiptir. Avukat, mağduru tehdit etkisinden çıkarmaya öncelik vermeli, sonra teknik olarak iptal sürecini güçlü delil paketi ile yürütmelidir.