TBK m.470 — Eser Sözleşmesi: Yüklenicinin Borçları ve Müteahhitlik

1. Madde Metni

TBK m.470: "Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir."

2. Eser Sözleşmesinin Tipik Konuları

• İnşaat (bina, yol, köprü)
• Tadilat ve restorasyon
• Yazılım geliştirme (custom software)
• Mobilya ve dekorasyon
• Tıbbi protez/ortez yapımı
• Sanat eseri (heykel, tablo)
• Çeviri (uzun dokümanlar)
• Web tasarım, grafik tasarım

3. Eser Sözleşmesi-Hizmet Sözleşmesi Farkı

4. Yüklenicinin Borçları

4.1. Eseri Meydana Getirme (m.471)

Yüklenici eseri sözleşmedeki niteliklere uygun, dürüstlük kuralı ve mesleki standartlara göre yapmak zorundadır.

4.2. Özen Yükümlülüğü

Yüklenici basiretli bir mesleki yüklenici özeniyle çalışmalı. Mesleki standartların altında işçilik kabul edilmez.

4.3. Malzeme Temini

Sözleşmede aksi belirtilmedikçe malzeme yükleniciye aittir (m.471/2). Sözleşmede aksi varsa iş sahibi sağlar.

4.4. Süresinde Teslim

Eserin sözleşmedeki süre içinde teslimi şarttır. Geç teslimde temerrüt sonuçları doğar.

4.5. Bilgi ve İhtar Yükümlülüğü

m.472 — Yüklenici, iş sahibinin verdiği malzemenin/talimatın kusurlu olduğunu fark ederse derhal bildirmek zorundadır. Bildirim yapmazsa kusurdan kaynaklı zararlardan sorumlu olur.

5. İş Sahibinin Borçları

• Bedel ödeme (sözleşmede belirlenen)
• Eseri kabul etme
• Yüklenicinin işine engel olmama
• Sözleşmesel malzeme/kullanım yeri sağlama (varsa)

6. Bedel Türleri

6.1. Götürü Bedel (m.480)

Sabit fiyat. Yüklenici riski tek başına alır. Maliyet artışı bedeli değiştirmez.

6.2. Birim Fiyat / Hak Ediş

İş ilerledikçe ödeme yapılır. İnşaat sözleşmelerinde yaygın.

6.3. Maliyet+Kâr

Gerçek maliyet + sözleşme kar marjı. Müteahhide güven yüksek olunca kullanılır.

6.4. Karma

Sabit kısım + birim fiyat. Belirsizlik kısımlarına birim fiyat uygulanır.

7. İş Sahibinin Denetim Hakkı (m.482)

İş sahibi, yapım sırasında işin gidişatını denetleme hakkına sahiptir. Müdahale değil, kontrol amaçlı. Denetim sırasında ayıp tespit edilirse yükleniciye ihtar yapılmalı.

8. Eserin Tesliminden Önce Erken Fesih (m.484)

İş sahibi, eserin tamamlanmasından önce sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Ancak:

• Yüklenicinin yaptığı işin bedeli ödenir
• Yüklenici uğradığı zararı tazmin alır
• Yüklenicinin kâr kaybı tazmin edilir (m.484)

Yargıtay 15. HD 2020/8765 E.: "İş sahibinin keyfi feshinde yüklenici, sözleşmeden doğacak tüm kâr kaybını ve yapılan masrafları talep edebilir. Götürü bedelli sözleşmede kalan tutarın tamamı esas alınır; iş yapmamış olmasının avantajı düşülerek hesap yapılır."

9. Eser Tamamlanması ve Teslim

• Yüklenici eseri tamamlayınca iş sahibine teslim eder
• İş sahibi 30 gün içinde muayene ve kabul eder (m.474 — yapı eserlerinde özel düzenleme)
• Teslim ile risk iş sahibine geçer
• Bedel ödeme (sözleşmedeki vadeye göre) muaccel olur

10. Yargıtay HGK 2021/15-1234 E. — Müteahhitlik İhmali

"Müteahhidin bina inşaatında statik projeye aykırı uygulamalar yapması ve depremde yapının zarar görmesi durumunda yüklenicinin sorumluluğu 5 yıl değil, ihmali sebebiyle haksız fiil zamanaşımına (10 yıl) tabi olur. Müteahhit hem TBK m.474 ayıp sorumluluğundan hem haksız fiil tazminatından sorumludur."

11. Pratik Stratejiler — Yüklenici

• Sözleşme tasarımında fiyat artışı klozu ekleyin (özellikle uzun süreli işlerde).
• İş sahibinin kusurlu malzeme/talimat verdiğini derhal yazılı ihtar ile bildirin.
• Hak ediş ödemelerini geciktiriyorsa derhal noter ihtarnamesi gönderin.
• Götürü bedelde maliyet hesabını çok dikkatli yapın — risk tek başınızdadır.
• Sigorta ve teminat mektubu/garanti kullanın (özellikle kamu işlerinde).

12. Pratik Stratejiler — İş Sahibi

• İhtimam yükümlülüklerini sözleşmede netleştirin (kalite standartları, kontrol noktaları).
• Hak ediş ödemelerinde yapılan iş muayenesinden geçirme hakkı saklayın.
• Müteahhitten mesleki sigorta ve iş bitirme garantisi talep edin.
• Eseri teslim aldıktan sonra 30 gün muayene süresini etkin kullanın.
• Yapı eserinde 5 yıllık ayıp sorumluluğu (m.478) süresine uyun.

13. Sonuç

m.470-486 eser sözleşmesi modern ekonominin en yoğun kullandığı sözleşme tipidir. İnşaat sektöründen yazılım geliştirmeye, sanat eserlerine kadar geniş bir alanı kapsar. Avukat, sözleşme tasarımında risk dağılımı, denetim mekanizmaları ve fesih sonuçları üzerinde özel bir titizlik göstermelidir.