1. Madde Metni ve Kapsam
TBK m.50/1: "Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır."
TBK m.50/2: "Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak, zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler."
2. İspat Yükünün Davacıya Yüklenmesi
Genel ispat kuralı (HMK m.190) gereği, iddiada bulunan tarafın iddiasını ispatlaması gerekir. Haksız fiil davalarında zarar gören (davacı), hem zararın miktarını hem de davalının kusurunu ispatla yükümlüdür. Bu, m.49'daki dört unsurun ispat yükünü de kapsar.
3. Hâkimin Takdiri ile Zarar Belirlenmesi
m.50/2, ispat zorluğunu aşmak için hâkime önemli bir takdir yetkisi tanır. Yargıtay 4. HD 2018/12431 E., 2019/4521 K.: "Davacı zararın varlığını ispat etmiş ancak miktarını tam olarak gösterememişse, hâkim hayat tecrübeleri ve olayların olağan akışı ile bilirkişi incelemesi sonucu zararı belirler."
3.1. Hangi Zararlar Hakkaniyetle Belirlenir?
- Yoksun kalınan kâr (lucrum cessans) — özellikle gelecekteki gelir kaybı
- Beden bütünlüğüne yönelik manevi zararlar
- Ticari itibara yönelik zararlar
- Fikri mülkiyet ihlallerinde lisans bedeli
4. İspat Araçları
HMK m.198 kapsamında her türlü delil kullanılabilir: yazılı belgeler, tanık beyanları, bilirkişi raporu, keşif, yemin. Ancak senede bağlı işlemlerde senetle ispat zorunluluğu (HMK m.200) vardır — 21.000 TL üstü işlemler için (2026 yılı sınırı).
5. Bilirkişi İncelemesinin Önemi
Trafik kazaları, iş kazaları, hekim hatası, yangın, su baskını gibi karmaşık zarar hesaplamalarında bilirkişi raporu kritik öneme sahiptir. Yargıtay HGK'nın 2017/1721 E., 2019/653 K. kararına göre, hâkim bilirkişi raporundan ayrılırken gerekçesini açıkça belirtmek zorundadır.
6. Pratik Stratejiler
- Zarar tutarına ilişkin tüm delilleri (faturalar, ekspertiz raporları, banka kayıtları) dilekçeye ekleyin.
- Yoksun kalınan kâr için son 3-5 yıllık gelir tablolarını sunun.
- Bilirkişi atanmasını dilekçenizde açıkça talep edin.
- Hakkaniyet takdiri talebini m.50/2'ye dayandırarak gerekçelendirin.
7. Sonuç
m.50, zarar gören için ispat zorluğunu aşmak adına önemli bir güvence sağlar. Avukat, zararı somut delillerle desteklerken, miktarın belirlenemediği hâllerde hâkim takdirinin devreye gireceğini bilerek strateji kurmalıdır.