1. Madde Metni
TBK m.52/1: "Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir."
2. Müterafik Kusurun Üç Görünümü
2.1. Zararı Doğuran Fiile Rıza
Boks, ekstrem sporlar, yarış gibi tehlikeli faaliyetlere katılan kişi, olağan riskleri kabul etmiş sayılır. Yargıtay 4. HD 2016/12876 E., 2018/1234 K. — kayak pistinde çarpışma davasında davacının riski kabul etmiş olduğu gerekçesiyle tazminat %50 indirildi.
2.2. Zararın Doğması/Artmasında Etki
Trafik kazalarında en sık karşılaşılan durumdur. Davacının da kusurlu olması (kemer takmaması, hız sınırını aşması, kırmızı ışıkta geçmesi) tazminatın oranlanmasına neden olur.
2.3. Yükümlünün Durumunu Ağırlaştırma
Davacı, zararını azaltma yükümlülüğüne uymamışsa (örn. yaralanma sonrası tedaviyi reddetmek, hasarlı aracı kullanmaya devam etmek) m.52 uygulanır.
3. Trafik Kazalarında Müterafik Kusur
Yargıtay 17. HD'nin yerleşik içtihadı: kusur oranları bilirkişi raporuyla belirlenir, hâkim bu oranları kararına yansıtır. Örneğin %70 davalı / %30 davacı kusur tespitinde davacı, zararının %70'ini alır.
Önemli: SGK rücu davalarında SGK'nın hak sahibi sıfatı, sigortalının kusuruna göre değerlendirilir (Yargıtay 21. HD 2019/8765 E.).
4. İş Kazalarında Müterafik Kusur
İşçinin kusuru tazminatı oranlar ancak ağır kusuru, işverenin denetim ve eğitim yükümlülüğünden kaynaklanan asli kusurun azalmasına neden olmaz. Yargıtay 21. HD 2018/2143 E.: "İşçinin kusuru tazminatı azaltır, işverenin gözetim borcunu ortadan kaldırmaz."
5. Manevi Tazminatta Müterafik Kusur
Manevi zararda da m.52 uygulanır ancak indirim oranı, maddi zarardaki kadar mekanik değildir. Hâkim, somut olayın özelliğine göre takdir eder. (Yargıtay HGK 2017/4-1532 E., 2019/8543 K.)
6. Pratik Stratejiler
- Davalı vekili: Davacının kusurunu tespit ettirecek tüm delilleri (kamera kaydı, tanık, ekspertiz) erken aşamada sunun. Bilirkişi raporu için ayrıntılı sorular hazırlayın.
- Davacı vekili: Müterafik kusur iddiasını çürütecek deliller toplayın; bilirkişi raporuna teknik itirazlar yöneltin.
- Sigorta tahkim hakem heyeti kararlarında kusur oranlarına özel itiraz mekanizması mevcuttur.
7. Sonuç
m.52, Türk haksız fiil hukukunda hakkaniyet ilkesinin somut uygulamasıdır. Müterafik kusur tespitinde bilirkişi raporu kritik öneme sahip olup, taraf vekilleri bu rapora yönelik teknik itirazlarını sistematik biçimde sunmalıdır.