1. Madde Metni
TBK m.71/1: "Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden zarar doğduğu takdirde, bu zarardan işletme sahibi ve varsa işleten müteselsilen sorumludur."
TBK m.71/2: "Bir işletmenin, mahiyeti veya faaliyette kullanılan malzeme, araçlar ya da güçler göz önünde tutulduğunda, bu işlerde uzman bir kişiden beklenen tüm özenin gösterilmesi durumunda bile sıkça veya ağır zararlar doğurmaya elverişli olduğu sonucuna varılırsa, bunun önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletme olduğu kabul edilir."
2. TBK'nın Getirdiği Yenilik
Eski 818 sayılı BK'da olmayan, 6098 sayılı TBK ile gelen yeni bir hükümdür. Sanayileşme ve teknolojik tehlikelere karşı tazminat hukukunu modernize eder.
3. "Önemli Ölçüde Tehlike" Kriteri
m.71/2 üç ölçüt sunar:
- İşletmenin mahiyeti
- Kullanılan malzeme/araç/güçler
- Uzman özeni gösterilse dahi sık/ağır zarar doğurma elverişi
4. Tehlikeli Faaliyet Örnekleri
- Nükleer enerji üretimi
- Petrol arama, çıkarma, taşıma
- Kimyasal madde üretimi
- Patlayıcı imalat ve depolama
- Hava ulaşımı
- Demiryolu işletmesi
- Madencilik (yer altı ve açık ocak)
- Doğalgaz iletim hatları
- Yüksek gerilim hatları
- Baraj ve hidroelektrik santraller
5. Sorumluluğun Niteliği
Mutlak kusursuz sorumluluk. Kurtuluş kanıtı YOK. Tek imkân, mücbir sebep ve illiyet bağının kesilmesidir.
Yargıtay 4. HD 2019/4521 E.: "Tehlike sorumluluğunda işletme sahibi, en üstün özeni gösterse dahi zarardan sorumludur. Bu sorumluluk hâlinin ratio'su, kâr getirici tehlikeli faaliyetin risklerini topluma değil işletmeye yüklemektir."
6. Sorumlu Kişiler
İşletme sahibi VE işleten müteselsilen sorumlu. Birbirine rücu hakları sözleşmeyle düzenlenir. İşveren-işçi ilişkisinden bağımsızdır; her iki kategori de kapsamdadır.
7. Çevre Kirliliği Davalarında m.71
2872 sayılı Çevre Kanunu m.28 paralel hükümler getirir ancak TBK m.71 daha geniştir. Yargıtay 4. HD 2018/12876 E. — termik santral kaynaklı toprak kirliliğinde çiftçilere tazminat hükmedildi.
8. Sigorta ile İlişki
Tehlikeli faaliyetlerin çoğunda zorunlu mali sorumluluk sigortası vardır:
- Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigortası
- Doğalgaz Boru Hattı Zorunlu Sigortası
- Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza
- Nükleer Tesis Sigortası (uluslararası havuz)
9. Pratik Stratejiler
- Sanayi tesisi kazalarında m.71 önceliği — kusur ispatı gereksiz.
- Çevresel zararlarda toplu dava (HMK m.113) imkânını değerlendir.
- Bilirkişi olarak çevre mühendisi, jeoloji mühendisi, toksikolog kullan.
- Sigorta limitini araştır; aşan kısım için işletmeye karşı bireysel dava.
- Mücbir sebep iddiasını çürütecek delil topla (önceden öngörülebilir miydi?).
10. Sonuç
m.71, modern Türk haksız fiil hukukunun en güçlü tazminat aracıdır. Sanayileşme kaynaklı zararlarda kusursuz sorumluluk avantajıyla zarar göreni hızlı şekilde tazmin eder. Avukat, tehlike kriterini somutlaştırarak ve müteselsil sorumluları doğru tespit ederek davayı yönetmelidir.