1. Madde Metinleri
TBK m.120: "Uygulanacak yıllık temerrüt faizi oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir."
TBK m.122: "Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zarara uğramış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe, bu zararı da gidermekle yükümlüdür."
2. Faiz Türleri
| Faiz Türü | Ne Zaman İşler | Oran |
|---|---|---|
| Anapara faizi | Vade tarihinden temerrüde kadar | Sözleşme/yasal |
| Temerrüt faizi (adli) | Temerrütten itibaren | Yasal: 3095 SK |
| Temerrüt faizi (ticari) | Vade/ihtar | TC Merkez Bankası avans faizi |
| Avans faizi | Tüketici işleri dışı ticari ilişki | TCMB tarafından duyurulur |
3. Yasal Faiz Oranı (3095 SK)
3095 sayılı Kanun'un m.1 ve m.2'si yasal faiz ve temerrüt faizini düzenler:
- Adli işler: Cumhurbaşkanlığı kararıyla belirlenen oran (2025 itibariyle güncel oran TCMB sayfasından kontrol edilir).
- Ticari işler: Avans faizi oranı (genellikle adli faizden yüksek).
- Yabancı para alacakları: Devletin Almanya, ABD vb. için belirlediği özel oranlar.
4. Sözleşmesel Faiz
Taraflar sözleşmede özel faiz oranı kararlaştırabilirler. Sınırlar:
- TBK m.88 — anapara faizi yasal oranın %50 fazlasını geçemez
- TBK m.120/2 — temerrüt faizi yasal oranın %100 fazlasını geçemez
- Tüketici işlemlerinde 6502 SK m.4 sınırı (her ay yenilenir)
- Bireysel kredilerde BDDK ve Merkez Bankası limitleri
5. Faizi Aşan Zarar (m.122)
Alacaklı sadece faizle yetinmek zorunda değildir. Daha büyük zarar varsa ek talep edebilir; ancak zararı ispat etmek alacaklıya düşer.
5.1. Aşkın Zarar Örnekleri
- Geç ödeme nedeniyle döviz kuru zararı (TL bazlı borçta)
- Ödenmeyen para nedeniyle başka borç için yüksek faizli kredi çekmek zorunda kalmak
- Geç ödeme nedeniyle yatırım fırsatının kaybı (somut belge gerekir)
- Geç kira ödemesi nedeniyle yıllık vergi indirimi kaybı
5.2. İspat Yükü
Yargıtay HGK 2019/13-2341 E.: "Aşkın zarar talebinde alacaklı, somut olarak hangi yatırım fırsatını kaçırdığını veya hangi ek krediyi kullandığını belgelemek zorundadır. Soyut iddia ile aşkın zarara hükmedilmez."
6. Bileşik Faiz Yasağı (m.121)
Türk hukukunda kural olarak faize faiz işletilemez. İstisnalar:
- Cari hesap sözleşmeleri (TTK m.89)
- Ticari işlerde tarafların açık anlaşması
- Bankalar arası işlemler
Yargıtay 11. HD 2020/4567 E.: "Tüketici kredisi sözleşmesindeki bileşik faiz şartı yok hükmündedir; sadece basit faiz uygulanır."
7. Faiz Hesaplama Tarihi
- Para borcunda vade tarihinden (vade belirliyse)
- İhtarlı borçta ihtar tarihinden
- Haksız fiil tazminatında zarar tarihinden
- Sebepsiz zenginleşmede iyi niyetliyse talep tarihi, kötü niyetliyse zenginleşme tarihi
- Mahkeme kararıyla belirlenen tazminatta karar tarihinden (kural)
8. Yargıtay 13. HD 2022/1234 E. — Yabancı Para Alacağı
"Yabancı para alacağı için yapılan ihtarda alacaklı talep ettiği para birimini açıkça belirtmelidir. Sonradan TL'ye çevrilirse hesaplama tarihindeki kur uygulanır; faiz ise 3095 SK m.4/a uyarınca yabancı para faiz oranıyla işler."
9. Pratik Stratejiler
- Ticari iş varsa avans faizi talep edin — adli faizden çok daha yüksek.
- Aşkın zarar talebi için banka hesap dökümleri, kredi sözleşmeleri, döviz kuru çizelgeleri toplayın.
- Yabancı para alacaklarında talep tarihini ve para birimini ihtarda netleştirin.
- Bilirkişi olarak mali müşavir kullanın — faiz hesabı teknik bir alandır.
- İcra takibinde faiz tarih ve oranını takip dosyasında ayrı kalemde gösterin.
- Kanun değişiklik tarihlerinde kümülatif hesap için her dönemin geçerli oranını uygulayın.
10. Sonuç
Para borcunda temerrüt faizi, alacaklının zararının yasal varsayımıdır; ancak gerçek zararın daha büyük olduğu durumlarda m.122 kapısı açıktır. Avukat, faiz türünü doğru seçmeli (adli/ticari), aşkın zararı somutlaştırarak talep etmeli ve yıllar içinde değişen oranları kümülatif hesapla gösterebilmelidir.