1. Madde Metni
TBK m.89: "Borcun ifa yeri, tarafların açık veya örtülü iradesine göre belirlenir. Aksine bir anlaşma yoksa, aşağıdaki hükümler uygulanır:
- Para borçları, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde,
- Belirli bir şeyin verilmesi borçları, sözleşmenin yapıldığı sırada o şeyin bulunduğu yerde,
- Bunların dışındaki bütün borçlar, doğumları sırasında borçlunun yerleşim yerinde ifa edilir."
2. Para Borcunda Temel Kural
Para borcu götürü borçtur — alacaklının yerleşim yerinde ödenir. Bu, alacaklı korumalı klasik Roma hukuku ilkesidir. Borçlu, ödemeyi alacaklının ayağına götürmek zorundadır.
3. Banka Havalesinde Ödeme Zamanı
Modern hukukta para fiziken götürülmüyor — havale yapılıyor. Yargıtay'ın yerleşmiş içtihadı:
Yargıtay HGK 2020/13-1789 E.: "Banka havalesi yoluyla yapılan ödeme, alacaklının hesabına tutarın geçtiği tarihte gerçekleşmiş sayılır. Borçlunun bankaya talimat verdiği tarih değil, alacaklının fiilen para üzerinde tasarrufa girdiği tarih esastır."
Pratik sonuç:
- Cuma günü EFT yapılmış, ama Cuma akşamı gönderilmiş — alacaklının hesabına Pazartesi geçer. Ödeme Pazartesi tarihinde yapılmış sayılır.
- Ödemenin yapılmamasından doğan zarar borçlunun riskindedir.
- Banka teknik arızası borçluyu zaman aşımı bakımından savunmaz; ihtimam yükümlülüğü borçludadır.
4. Vade ve Muacceliyet
TBK m.90: Vade kararlaştırılmamışsa borç doğumu anında muaccel olur. Bunun istisnaları:
- Borcun niteliği gereği gecikmeli ifa gerekir (örn: yüklenicinin inşaat tamamlama süresi)
- İhtarla borcun muaccel olacağı kararlaştırılmıştır
- Şartlı borç (şart gerçekleşince muaccel)
- Süreli borç (vade tarihinde muaccel)
5. Vadenin Hesaplanması (m.91-92)
- Süre gün, hafta veya ay olarak belirlenmişse, sürenin başladığı gün hesaba katılmaz; biten gün dahildir.
- Tatil günü vade ise, sonraki ilk iş günü vade sayılır.
- Ay süresi 30 gün değil, takvim ayı esasına göre hesaplanır (15 Ocak'tan itibaren 1 ay = 15 Şubat).
6. Yer Borcu Vade Çakışması
Borcun ifa yeri Türkiye dışındaysa kambiyo kuru, vergi, döviz transferi sorunu ortaya çıkar. Yargıtay 11. HD 2021/8765 E.:
"Sözleşmede yabancı para borcu kararlaştırılmış ancak ifa yeri Türkiye olarak belirlenmiş ise, alacaklı borçludan TL cinsinden ödeme isteyemez. Ancak alacaklı dilerse o günkü kurla TL ödeme kabul edebilir."
7. Pratik Stratejiler
- Sözleşmede ödeme yeri açık belirtilsin (banka şubesi, hesap no, IBAN).
- EFT/havale dekontunu mutlaka saklayın — ödeme tarihinin ispatı için kritik.
- Hafta sonu/tatil ödemelerinde Pazartesi vadesini hesaba katın.
- Yabancı para borçlarında kur tarihini sözleşmede netleştirin.
- İcra takibinde takip masrafı ve faiz hesabı için ödeme yerinin alacaklı yerleşim yeri olduğu unutulmasın.
8. Sonuç
m.89 basit bir kural koyuyor gibi görünse de modern bankacılıkla pek çok ek soruna yol açıyor: havale ne zaman ifa sayılır, hafta sonu hangi gün ödenmiş kabul edilir, döviz kuru hangi tarihte alınır. Avukat, bu detayları sözleşme tasarımında ve dava dilekçesinde net olarak işlemelidir.