Sigortasız Çalıştırılan İşçinin Hakları ve Şikayet Yolları
Kayıt dışı çalışma, işçinin emeklilik, iş kazası ve işsizlik haklarını ciddi biçimde tehdit eder. Ancak hukuk, sigortasız çalıştırılan işçiye önemli güvenceler tanımaktadır.
Sigortasız Çalışmanın Tanımı
5510 sayılı Kanun uyarınca her işçi işe başlama tarihinden itibaren SGK'ya bildirilmek zorundadır. Bildirimin yapılmaması ya da eksik yapılması (düşük prim günü, eksik ücret bildirimi) kayıt dışı istihdam sayılır.
İşçinin Korunan Hakları
- Geriye dönük prim bildirimi: Hizmet tespiti davası yoluyla çalışılan döneme ait prim günü mahkeme kararıyla tescil ettirilebilir.
- İş kazası tazminatı: Sigortasız çalışırken kaza geçiren işçi, SGK'ya başvurabilir; SGK ödemeleri işverenden rücuen tahsil eder.
- İbraname geçersizliği: Sigortasız döneme ilişkin imzalatılan her türlü ibraname geçersizdir.
- Kıdem ve ihbar tazminatı: Sigortasız çalışma dönemi kıdem hesabına dahil edilir.
SGK'ya Şikayet Nasıl Yapılır?
- e-Devlet üzerinden SGK Kayıtsız İşçileri Bildir modülü kullanılabilir.
- Doğrudan SGK il/ilçe müdürlüğüne başvuru yapılabilir.
- ALO 170 (Çalışma Bakanlığı) hattı aranabilir.
Şikayet anonim yapılabilir. SGK, bildirimin ardından iş yeri denetimi başlatır.
Hizmet Tespiti Davası
Sigortasız çalışılan dönemin tescili için iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açılabilir. Delil olarak; tanık beyanları, maaş dekontları, iş yeri giriş çıkış kayıtları, kamera görüntüleri ve işverenden gelen mesajlar kullanılabilir. Zamanaşımsız davalar açılamaz; hizmet sonlanmadan önce ya da 5 yıl içinde dava açılması önemlidir.
İşveren Yaptırımları
Sigortasız işçi çalıştıran işveren; SGK ipc, gecikme zammı, hapis cezası (kasti ihmal durumunda) ve iş durdurma yaptırımlarından biri veya birkaçıyla karşılaşabilir. 2026 itibariyle sigortasız işçi başına aylık idari para cezası 10.000 TL üzerindedir.
Pratik Öneriler
- Her ay e-Devlet üzerinden SGK Hizmet Dökümünüzü kontrol edin.
- Maaşı nakit alan işçi, işverenin imzalı bordro ya da dekont vermesini talep etmelidir.
- Şikayet öncesinde çalışmanızı ispatlayan delilleri toplayın.