1. Madde Metni
TBK m.435: "Taraflardan her biri, haklı sebeplerle sözleşmeyi derhâl feshedebilir. Sözleşmeyi fesheden taraf, fesih sebebini yazılı olarak bildirmek zorundadır. Sözleşmeyi devam ettirmesi kendisinden beklenemeyen bütün durum ve koşullar, haklı sebep sayılır."
2. TBK ve 4857 SK İlişkisi
İş Kanunu kapsamına giren hizmet sözleşmeleri için 4857 SK öncelikle uygulanır. TBK m.393-447 ise:
- İş Kanunu'na tabi olmayan hizmet sözleşmeleri (örn: kıdem tazminatına tabi olmayan kısmi iş)
- İş Kanunu boşluklarını doldurmak için
- Genel hizmet sözleşmesi ilkelerinin yorumlanması için
İş Kanunu kapsamında haklı fesih: 4857 SK m.24 (işçi) ve m.25 (işveren).
3. İşçinin Haklı Fesih Sebepleri (4857 SK m.24)
3.1. Sağlık Sebepleri
- İş sağlık için tehlikeli hâle gelmiş olması
- İşverenin tedbir almaması
- İşçinin tutulduğu hastalığın iyileşmemesi
3.2. Ahlak ve İyi Niyete Aykırı Hâller
- İşveren tarafından şeref ve namusa hakaret
- Cinsel taciz
- İşçinin yanında veya aile üyelerine sataşma
- İşçinin alacaklarının zamanında ödenmemesi (ücret, fazla mesai)
- Tahsis edilen işin sözleşme şartlarına uygun olmaması
3.3. Zorlayıcı Sebepler
- İşin durdurulması (1 haftadan fazla)
- İşyerinin kapatılması
- Mücbir sebep
4. İşverenin Haklı Fesih Sebepleri (4857 SK m.25)
4.1. Sağlık Sebepleri
- İşçinin kasıtlı olmayan hastalığı (ihbar süresi + 6 hafta)
- Bağımlılık (alkol, uyuşturucu) kaynaklı iş kaybı
4.2. Ahlak ve İyi Niyete Aykırı Hâller
- İşçinin işverene/yakınlarına hakaret
- Hırsızlık, dolandırıcılık
- Cinsel taciz
- Alkol/uyuşturucu kullanımı (iş yerinde)
- İşvereni yanıltıcı bilgi vermek
- Mesleki sırrın ifşası
- İşe gelmemek (ardışık 2 gün, ayda 3 gün, yılda 30 gün)
4.3. Zorlayıcı Sebepler
- İşçinin gözaltı/tutukluluğu (ihbar süresinden uzun)
- İşin yerine getirilmesini engelleyen sürekli durum
5. 6 İş Günlük Hak Düşürücü Süre
4857 SK m.26 — Ahlak ve iyi niyete aykırı hâller bakımından fesih hakkı, sebebin öğrenildiği günden itibaren 6 iş günü ve her hâlde 1 yıl içinde kullanılmalıdır. Aksi hâlde fesih hakkı düşer.
Yargıtay 9. HD 2021/8765 E.: "İşverenin işçinin hırsızlığını öğrenmesinden 12 gün sonra yaptığı fesih, 6 iş günlük hak düşürücü süreyi aştığı için haklı sebep sayılmaz. Fesih, geçerli sebepli fesih olarak değerlendirilebilir ancak kıdem tazminatı ödenmesi gerekir."
6. Yazılı Bildirim Zorunluluğu
TBK m.435 ve 4857 SK m.19 — Fesih bildirimi yazılı olmak zorundadır. Sebep açık ve net belirtilmeli. Sözlü fesih:
- Geçersiz değil ama ispat sorunu doğurur
- İşçi açısından "haksız fesih" sayılabilir
- Yazılı olmayan fesih bildiriminde sebep değiştirilemez
7. Sonuçlar — İşçi Haklı Feshederse
- Kıdem tazminatı: Hak edilir (1 yıllık çalışma şartı)
- İhbar tazminatı: Yok (kendi feshettiği için)
- Yıllık izin ücreti: Tüm hakları öder
- Boşta geçen sürenin tazmini (HMK m.107): Şartlar varsa
8. Sonuçlar — İşveren Haklı Feshederse
- Kıdem tazminatı: YOK (haklı sebebin ahlak ve iyi niyete aykırı hâllerden olması durumunda)
- İhbar tazminatı: Yok
- Yıllık izin ücreti: Hak edilen kısım ödenir
- İşçinin tazminat davası: Reddedilir (haklı sebep ispatı şartıyla)
Önemli ayrım: İşveren geçerli sebepli (m.18) fesih yaparsa kıdem ve ihbar tazminatı öder; haklı sebepli (m.25) fesih yaparsa ödemez.
9. İşe İade Davası
İşveren fesih sebebini ispat edemezse işçi 1 ay içinde işe iade davası açabilir. Şartlar:
- 30 ve daha fazla işçi çalıştıran iş yeri
- İşçinin en az 6 ay kıdemi
- Belirsiz süreli sözleşme
- İşveren feshi olması
Dava kabul edilirse:
- İşçi 10 iş günü içinde işe başvurmalı
- 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti
- Tekrar işe alınmazsa 4-8 aylık ücret tutarında tazminat
10. Pratik Stratejiler
- İşçi olarak haklı fesih sebebini noter ihtarnamesi ile somutlayın.
- İşveren olarak ahlak/iyi niyet ihlalini tutanaklar, tanık ifadeleri ile belgelendirin.
- 6 iş günlük süreye dikkat — fesih hakkı düşer.
- Yazılı fesih bildiriminde sebep belirtilmeli; sonradan ekleme yapılamaz.
- İşçinin mobbing iddiasında çalışma koşulları ve psikolojik raporlar kritik.
- Tazminat hesabı için brüt ücret esas alınır; net üzerinden hesap eksik kalır.
- Devam etmeyen işçi sözleşmelerinde TBK uygulanırsa kıdem tazminatı yok ama TBK m.438 hakkaniyet tazminatı talep edilebilir.
11. Sonuç
m.435 ve 4857 SK m.24-25 birlikte iş hukukunun en hassas alanını oluşturur. Tek bir delil eksikliği ya da süre kaçırma haklı feshi haksıza dönüştürür ve tazminat yükümlülüğü doğurur. Avukat, hem işçi hem işveren cephesinde 6 iş günlük süreye, yazılı bildirime ve sebep ispatına azami özen göstermelidir.