1. Madde Metni
TBK m.66/1: "Adam çalıştıran, çalışanın, kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür."
TBK m.66/2 (Kurtuluş kanıtı): "Adam çalıştıran, çalışanını seçerken, işiyle ilgili talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken, zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse, sorumlu olmaz."
2. Sorumluluğun Niteliği
Adam çalıştıranın sorumluluğu kusursuz sorumluluk türündendir; ancak kurtuluş kanıtı kabul eden yumuşak bir kusursuz sorumluluk modelidir. Bu yönüyle vasıtalı sebep sorumluluğu olarak da adlandırılır.
3. Sorumluluğun Şartları
3.1. Adam Çalıştıran Sıfatı
Bağımlılık ilişkisi içinde başka bir kişiyi çalıştıran herkes adam çalıştıran sayılır: işveren, esnaf, çiftçi, dernek, vakıf, devlet kurumları. Ücret ödenmesi şart değildir; gönüllü çalışan dahi bağımlılık şartı sağlanırsa kapsamdadır.
3.2. Çalışanın Haksız Fiili
Çalışan başkasına haksız fiil ile zarar vermeli. Çalışanın bizzat kusurlu olması zorunlu değildir — kusursuz sorumluluk hâlleri de kapsamda. Önemli olan, fiilin TBK m.49 anlamında hukuka aykırı olmasıdır.
3.3. Görev Sırasında
Zarar, çalışanın görevini icra ederken meydana gelmiş olmalı. Bu en tartışmalı şarttır. Yargıtay 4. HD 2018/2143 E.: "Görev ile zarar arasında nedensellik bağı bulunmalı; çalışan görevini bahane ederek bağımsız bir suç işlemişse adam çalıştıran sorumlu tutulamaz."
4. Kurtuluş Kanıtı
Adam çalıştıran üç noktada özen göstermiş olduğunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulur:
- Seçimde özen (cura in eligendo): Çalışanı işe alırken nitelikleri kontrol edildi mi?
- Talimatta özen: İşin yapılış biçimi açıkça öğretildi mi?
- Gözetim ve denetimde özen: Sürekli kontrol mekanizması var mıydı?
Yargıtay 4. HD 2017/15432 E., 2019/762 K.: "Kurtuluş kanıtı yüksek bir ispat eşiğini gerektirir; basit organizasyon eksiklikleri dahi adam çalıştıranın sorumluluğunu sürdürür."
5. Pratik Uygulama Alanları
5.1. Şirket Çalışanlarının Trafik Kazaları
Şirket aracını kullanan çalışan kaza yaparsa, şirket adam çalıştıran sıfatıyla sorumludur. Sigorta limiti aşan tutarlar şirketten talep edilir.
5.2. Sağlık Personeli Hatası
Hastane hekimin/hemşirenin hatasından kusursuz sorumlu. Hastane, kurtuluş kanıtı sunmadığı sürece tazminatla yükümlü.
5.3. Güvenlik Görevlisi Eylemleri
Güvenlik şirketi, görevlisinin müşteriye verdiği zarardan sorumludur. Yargıtay 4. HD 2019/4521 E. — alkol etkisinde müşteriye zarar veren güvenlik görevlisinin eyleminden şirket sorumlu tutuldu.
6. Çalışanın Kişisel Sorumluluğu
Adam çalıştıranın sorumluluğu, çalışanın kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Zarar gören her ikisine birlikte (müteselsil) dava açabilir. Adam çalıştıran ödediği tazminatı çalışana rücu edebilir (TBK m.166).
7. Pratik Strateji
- Davacı vekili: Adam çalıştıranın derin cebine ulaşmak için davayı şirkete yöneltin. Çalışanın görevi sırasındaki eylemini somut olarak gösterin.
- Davalı vekili: Kurtuluş kanıtı için seçim/talimat/denetim belgelerini hazırlayın. Çalışanın görevi dışı eyleminde bulunduğunu ispatlamaya çalışın.
8. Sonuç
m.66, modern hayatın işletme örgütlenmesini tazminat hukukuna yansıtan kritik bir hükümdür. Avukatlar için bu maddenin ispat dengesi, dava stratejisinin temelini oluşturur.